Praktijk voor beeldende begeleiding

Creatieve expressie

Als woorden tekort schieten

Verbinden met het "gezonde deel"

Beeldende begeleiding gaat niet over het maken van kunst. Het vorm-geven met beeldend materiaal is geen doel op zich maar een middel. Het is dienstbaar aan het proces van de cliënt. Creatieve expressie biedt mensen als het ware een andere taal: de taal van beelden en symbolen om zich te kunnen uiten als woorden tekort schieten.

Als een cliënt open staat voor Beeldende begeleiding is daar “opeens” het beeldende materiaal aanwezig in het begeleidingscontact: de verf, de klei, het mooi gekleurde papier, de mandala’s, de potloden … Dat doet iets in het contact tussen de cliënt en mij als begeleider: het wordt informeler, laagdrempeliger, gewoner. Bezig zijn met kleuren, beelden, symbolen en verhalen doet beroep op het non-verbale, op het gevoelsmatige, op het hart, op plezier en het maakt verbinding met het “gezonde deel” van mensen: hun essentie die los staat van hun ziekte.

Het zal vast afleiding geven…

Zorgverleners kunnen zich meestal wel voorstellen dat Beeldende begeleiding afleiding kan geven. Dat het ook op andere vlakken betekenisvol kan zijn, is soms lastiger te voor te stellen.

Uit evaluaties met cliënten komt als resultaat van beeldende begeleiding naar voren

  • zich kunnen ontspannen (81 %)
  • waardevol contact ervaren met naasten (71 %)
  • zich kunnen uiten (67 %)
  • genieten (60 %)
  • troost putten uit mooie beelden (49 %)
  • ondersteuning in verwerken (46 %)
  • eigenheid kunnen ervaren: “voor even geen patiënt zijn” (38 %)
  • troost door iets persoonlijks te kunnen nalaten (34 %)
  • zingeving (29 %)
  • reflectie (27 %)

(bron: Kleur in de laatste levensfase. Handreiking voor de verankering van beeldende begeleiding binnen de palliatieve zorg in hospice(units). Stichting Leerhuizen Palliatieve zorg, januari 2016)

Karin Brandt over de betekenis van beeldende begeleiding

Moeten mensen creatief zijn?

De meeste cliënten die ik begeleid zijn nooit creatief geweest in hun leven. Opvallend genoeg willen juist mensen die altijd creatief geweest zijn vaak niets meer doen met creatieve expressie, omdat ze niet meer kunnen wat ze eerder nog wel konden.

Ik schilder met mensen die nooit geschilderd hebben, ik boetseer met mensen die sinds de kleuterschool geen klei meer in hun handen hebben gehad. Ik heb een schat aan laagdrempelige materialen en beeldende werkvormen zoals bijvoorbeeld: schilderen met verschillend materiaal, een mandala maken, boetseren, een stuk levensverhaal opschrijven, een sieraad, boekje, kaart of symbolisch cadeautje maken.

Alleen voor jonge, vitale mensen?

“Cliënten zijn vast te ziek, te moe. Wie heeft daar nou zin in in deze periode van het leven, waarin zoveel gebeurt en emoties vaak hoog opspelen?” Zo reageren zorgverleners dikwijls als ik vertel dat ik mensen in de laatste levensfase beeldend begeleid.

De ervaring van afgelopen jaren in de zestien hospices waar Beeldende begeleiding onderdeel uitmaakt van de zorg is anders: een groot deel van de cliënten staat open voor Beeldende begeleiding. Mensen willen er graag meer over horen en voelen zich aangesproken door het idee iets te kunnen creëren.

Beeldende begeleiding is niet alleen voor jonge mensen. De jongste cliënt die ik heb begeleid was 25, de oudste 93. Voor mensen die erg zwak of moe zijn, heb ik materialen die weinig tot geen lichamelijke activiteit vragen.

Voorbeeld uit het hospice

Ik ontmoette een kwetsbare mevrouw met een jonge dochter. In de kennismaking reageerde mevrouw ontroerd op het idee dat ze iets kon maken voor haar kind.

“Het is mooi en moeilijk tegelijk,” zei ze tegen mij. “Mooi om iets persoonlijks aan haar te kunnen geven. Maar ook moeilijk, omdat dit mijn laatste cadeau zal zijn.” Ze was heel zwak en we bedachten met elkaar iets dat haalbaar, prettig en betekenisvol voor haar was. Ze koos een bedeltje van een hart en samen maakten we een eenvoudige armband voor haar dochter. Mevrouw koos de kralen, ik reeg ze voor haar. Het armbandje met het hartje ging in een mooi doosje. Mevrouw gaf het de volgende dag aan haar dochter. Het was een intiem en warm moment. Kort hierna is mevrouw overleden.

Het verhaal van twee gasten in het hospice

Wees welkom om te reageren

Bent u geïnteresseerd in Beeldende begeleiding of heeft u andere vragen?